ITR Filing Rules 2026: ఐటీఆర్ ఫైల్ చేస్తున్నారా?.. కొత్త నియమాలు, గడువు తేదీలు ఈ విషయాలు తెలుసుకోకపోతే భారీ జరిమానా!

భారతదేశంలో ఉద్యోగస్తులు, వ్యాపారవేత్తలు మరియు వృత్తి నిపుణులకు అత్యంత కీలకమైన ఆదాయపు పన్ను రిటర్నుల (ITR Filing) సీజన్ అధికారికంగా ప్రారంభమైంది. 2025 ఏప్రిల్ 1 నుండి 2026 మార్చి 31 మధ్య కాలంలో (ఆర్థిక సంవత్సరం 2025-26) మీరు ఆర్జించిన ప్రతి రూపాయి ఆదాయానికి సంబంధించి పన్ను వివరాలను ప్రభుత్వానికి సమర్పించాల్సిన సమయం ఆసన్నమైంది. ఈసారి ఆదాయపు పన్ను శాఖ ఐటీఆర్ ఫారాలలో అనేక కీలక మార్పులను తీసుకురావడంతో పాటు, పన్ను మినహాయింపుల పరిమితులను కూడా సవరించింది. గడువులోగా ఈ ప్రక్రియను పూర్తి చేయడం ద్వారా భారీ జరిమానాలను నివారించవచ్చు. మీ ITR Filing ప్రక్రియను ఎటువంటి తప్పులు లేకుండా, సులభంగా పూర్తి చేయడానికి అవసరమైన పత్రాలు ఏవి? కొత్తగా అమల్లోకి వచ్చిన ట్యాక్స్ నిబంధనలు ఏమిటి? మరియు ఏ కేటగిరీ వారికి ఏ తేదీ ఆఖరి గడువు? అనే విషయాలను అక్షరాలా ప్రతి అంశాన్ని ఈ సుదీర్ఘ గైడ్‌లో వివరంగా తెలుసుకుందాం.

ఐటీఆర్ ఫైలింగ్ గడువు తేదీలు: ఎవరికి ఏ రోజు ఆఖరి అవకాశం?

ఆదాయపు పన్ను చట్టాల ప్రకారం, పన్ను చెల్లింపుదారుల యొక్క ఆదాయ వనరులు మరియు వారి వ్యాపార పరిమాణాన్ని బట్టి ఐటీఆర్ దాఖలు చేయడానికి వేర్వేరు గడువు తేదీలను నిర్దేశించారు. ఈ గడువులను ముందే తెలుసుకోవడం వల్ల ఆఖరి నిమిషం హడావుడిని, సర్వర్ లోపాల ఇబ్బందులను తప్పించుకోవచ్చు.

• వేతన జీవులు (Salary Earners): కేవలం జీతం ద్వారా ఆదాయం పొందుతూ, ఎలాంటి బిజినెస్ ఆడిట్ అవసరం లేని సాధారణ ఉద్యోగులు (ITR-1 మరియు ITR-2 ఫైల్ చేసేవారు) తమ రిటర్నులను దాఖలు చేయడానికి 2026 జూలై 31 ఆఖరి తేదీ.
• చిన్న వ్యాపారస్తులు (Non-Audit Business): ఆడిటింగ్ అవసరం లేని వృత్తి నిపుణులు, ఫ్రీలాన్సర్లు, మరియు ఐటీఆర్-3, ఐటీఆర్-4 కింద ప్రిజమ్టివ్ టాక్సేషన్ ఎంచుకునే వ్యాపారులకు 2026 ఆగస్టు 31 చివరి గడువు.
• కార్పొరేట్లు & ఆడిట్ పరిధిలోకి వచ్చేవారు: కంపెనీలు, సంస్థలు మరియు చట్టబద్ధంగా ఖాతాల ఆడిటింగ్ తప్పనిసరి అయిన పెద్ద వ్యాపారవేత్తలకు 2026 అక్టోబర్ 31 వరకు గడువు ఉంటుంది.

ఒకవేళ ఈ నిర్ణీత గడువు తేదీలలోగా మీరు రిటర్నులు దాఖలు చేయలేకపోతే, ఆ తర్వాత 2026 డిసెంబర్ 31 లోపు ఆలస్య రుసుముతో (Late Fee) ‘బిలేటెడ్ రిటర్న్’ దాఖలు చేయవచ్చు. అయితే, ఇలా చేయడం వల్ల సెక్షన్ 80C వంటి కొన్ని పన్ను మినహాయింపు ప్రయోజనాలను కోల్పోయే ప్రమాదం ఉంది.

 కొత్త వర్సెస్ పాత పన్ను విధానాలు: ఉద్యోగులకు ఏది లాభదాయకం?

ఈ విద్యా మరియు ఆర్థిక సంవత్సరంలో కూడా కేంద్ర ప్రభుత్వం ప్రవేశపెట్టిన ‘కొత్త పన్ను విధానం‘ (New Tax Regime) డీఫాల్ట్‌గా కొనసాగుతోంది. అంటే మీరు ప్రత్యేకంగా పాత పద్ధతిని ఎంచుకోకపోతే, మీ పన్ను ఆటోమేటిక్‌గా కొత్త విధానం ప్రకారమే లెక్కించబడుతుంది.

• కొత్త పన్ను విధానం ప్రయోజనాలు: ఇందులో పన్ను శ్లాబ్ రేట్లు చాలా తక్కువగా ఉంటాయి. ఈసారి వేతన జీవులకు లభించే ‘స్టాండర్డ్ డిడక్షన్’ (Standard Deduction) పరిమితిని రూ. 50,000 నుండి ఏకంగా రూ. 75,000 కు పెంచారు. కొన్ని ప్రత్యేక మినహాయింపుల ద్వారా కొత్త విధానంలో రూ. 12 లక్షల వరకు వార్షిక ఆదాయం ఉన్నవారు ఎటువంటి పన్ను చెల్లించాల్సిన అవసరం లేదు.
• పాత పన్ను విధానం (Old Tax Regime): ఇందులో పన్ను రేట్లు ఎక్కువగా ఉన్నప్పటికీ, సంప్రదాయ పెట్టుబడులైన సెక్షన్ 80C (PPF, LIC, ELSS), సెక్షన్ 24 కింద గృహ రుణం (Home Loan) పై వడ్డీ, మరియు సెక్షన్ 80D కింద హెల్త్ ఇన్సూరెన్స్ ప్రీమియం వంటి మినహాయింపులను పూర్తిగా క్లెయిమ్ చేసుకోవచ్చు.

ITR Filing చేసే సమయంలో పన్ను చెల్లింపుదారులు ఐటీ పోర్టల్‌లోని క్యాలిక్యులేటర్ ద్వారా రెండు విధానాల్లోనూ పన్నును సరిపోల్చుకుని, తమకు ఏది ఎక్కువ లాభదాయకమో దానిని ఎంచుకునే స్వేచ్ఛను ప్రభుత్వం కల్పించింది.

సిద్ధం చేసుకోవాల్సిన కీలక పత్రాలు: ఫారం 16 మరియు ఏఐఎస్ (AIS)

ఆన్‌లైన్‌లో ఐటీఆర్ ఫైలింగ్ ప్రారంభించే ముందు, పన్ను చెల్లింపుదారులు తమ ఆర్థిక లావాదేవీలకు సంబంధించిన అన్ని ఆధారాలను దగ్గర ఉంచుకోవాలి. సాంకేతిక లోపాలు లేకుండా క్లెయిమ్ చేయడానికి ఈ క్రింది పత్రాలు అత్యంత అవసరం:

1. ఫారం 16 (Form 16): మీ యజమాని (Employer) మీ జీతం నుండి కట్ చేసిన టీడీఎస్ వివరాలతో జారీ చేసే ఈ సర్టిఫికేట్ సాధారణంగా జూన్ 15 నాటికి అందుబాటులోకి వస్తుంది.
2. వార్షిక సమాచార నివేదిక (AIS) & ఫారం 26AS: ఆదాయపు పన్ను శాఖ వెబ్‌సైట్ నుండి వీటిని డౌన్‌లోడ్ చేసుకోవాలి. మీ సేవింగ్స్ అకౌంట్ వడ్డీ, షేర్ల కొనుగోళ్లు, మరియు ఫిక్స్‌డ్ డిపాజిట్ల వివరాలు ఇందులో రికార్డ్ అయి ఉంటాయి.
3. బ్యాంక్ స్టేట్‌మెంట్లు: గత ఆర్థిక సంవత్సరంలో మీ ఖాతాల్లోకి వచ్చిన వడ్డీ మరియు ఇతర ఆదాయాల సర్టిఫికెట్లు.
4. క్యాపిటల్ గెయిన్స్ స్టేట్‌మెంట్: మీరు షేర్లు లేదా మ్యూచువల్ ఫండ్స్ విక్రయించినట్లయితే, సదరు బ్రోకింగ్ సంస్థ నుండి ఈ నివేదికను సేకరించాలి.

రిటర్నులు సబ్మిట్ చేసే ముందు ఫారం 16 లోని వివరాలు, మీ AIS నివేదికలోని రికార్డులతో పక్కాగా మ్యాచ్ అవుతున్నాయో లేదో సరిచూసుకోవడం తప్పనిసరి. వ్యత్యాసాలు ఉంటే ఐటీ శాఖ నుండి డిమాండ్ నోటీసులు వచ్చే అవకాశం ఉంది.

ఐటీఆర్ ఫారాల వర్గీకరణ: మీకు ఏ ఫారం సరిపోతుంది?

ఆదాయపు పన్ను శాఖ విభిన్న ఆదాయ వనరులు ఉన్న వ్యక్తుల కోసం వేర్వేరు ఐటీఆర్ ఫారాలను నిర్దేశించింది. తప్పుడు ఫారమ్‌ను ఎంచుకుంటే మీ రిటర్న్ ‘డిఫెక్టివ్’ (Defective Return) గా పరిగణించబడుతుంది.

• ఐటీఆర్-1 (Sahaj): కేవలం ఒకే ఒక ఇంటి ద్వారా వచ్చే అద్దె ఆదాయం, జీతం, పెన్షన్ మరియు ఇతర వనరుల (బ్యాంక్ వడ్డీ) ద్వారా మొత్తం వార్షిక ఆదాయం రూ. 50 లక్షల లోపు ఉన్న నివాస భారతీయులు దీనిని ఉపయోగించాలి. ఈసారి సెక్షన్ 112A కింద రూ. 1.25 లక్షల వరకు ఉన్న లాంగ్ టర్మ్ క్యాపిటల్ గెయిన్స్ ఉన్నవారు కూడా దీని ద్వారా ఫైల్ చేయవచ్చు.
• ఐటీఆర్-2: ఒకవేళ మీకు ఒకటి కంటే ఎక్కువ ఇళ్లు ఉండి, షేర్లు లేదా ఆస్తుల అమ్మకం ద్వారా క్యాపిటల్ గెయిన్స్ లభించినా, లేదా విదేశీ ఆస్తులు ఉన్నా (వ్యాపార ఆదాయం లేని పక్షంలో) ఈ ఫారమ్‌ను ఎంచుకోవాలి.
• ఐటీఆర్-3 & ఐటీఆర్-4 (Sugam): వ్యాపారాలు లేదా స్వయం ఉపాధి ద్వారా లాభాలు గడించే వృత్తి నిపుణులు (డాక్టర్లు, లాయర్లు, ఇంజనీర్లు) ఈ ఫారాల ద్వారా తమ ITR Filing ను పూర్తి చేయాల్సి ఉంటుంది.

కొత్త నిబంధనలు: క్యాపిటల్ గెయిన్స్ మరియు క్రిప్టో రిపోర్టింగ్ తప్పనిసరి

ప్రస్తుత డిజిటల్ యుగంలో పెట్టుబడి మార్గాలు మారడంతో, ఆదాయపు పన్ను శాఖ పన్ను నిబంధనలను మరింత కఠినతరం చేసింది. ఈసారి ఐటీఆర్ ఫారాలలో పెట్టుబడుల డిక్లరేషన్‌కు సంబంధించి అదనపు షెడ్యూళ్లను చేర్చారు.

• క్యాపిటల్ గెయిన్స్ రిపోర్టింగ్: షేర్ మార్కెట్ లేదా మ్యూచువల్ ఫండ్స్ ద్వారా వచ్చిన స్వల్పకాలిక (STCG), దీర్ఘకాలిక (LTCG) లాభాలను ఖచ్చితంగా వెల్లడించాలి. లాంగ్ టర్మ్ క్యాపిటల్ గెయిన్స్ మినహాయింపు పరిమితిని గతంలో ఉన్న రూ. 1 లక్ష నుండి రూ. 1.25 లక్షలకు పెంచిన విషయాన్ని గమనించాలి.
• క్రిప్టో కరెన్సీ లావాదేవీలు: బిట్‌కాయిన్ లేదా ఇతర వర్చువల్ డిజిటల్ అసెట్స్ (VDA) ద్వారా లాభాలు వచ్చినా, నష్టాలు వచ్చినా వాటిని ఐటీఆర్‌లో ప్రత్యేక కాలమ్‌లో ప్రకటించాలి. క్రిప్టో లాభాలపై ఎటువంటి డిడక్షన్స్ లేకుండా ఫ్లాట్ 30 శాతం పన్ను వర్తిస్తుంది. నష్టాలను ఇతర ఆదాయాలతో సర్దుబాటు (Set-off) చేసుకునే వెసులుబాటు లేదు.

టీడీఎస్ (TDS) క్లెయిమ్ మరియు ట్యాక్స్ రిఫండ్ పొందే విధానం

మీ జీతం నుండి గానీ, లేదా బ్యాంకులలో ఉన్న మీ ఫిక్స్‌డ్ డిపాజిట్ల (FD) వడ్డీ నుండి గానీ బ్యాంకు యాజమాన్యాలు మినహాయించిన ‘మూలం వద్ద పన్ను కోత’ (TDS) మొత్తాన్ని మీరు ITR Filing ద్వారా క్లెయిమ్ చేసుకోవచ్చు.

• రిఫండ్ ప్రక్రియ: ఒకవేళ మీరు ప్రభుత్వానికి చెల్లించాల్సిన అసలు పన్ను కంటే, మీ వద్ద నుండి కట్ అయిన టీడీఎస్ లేదా అడ్వాన్స్ ట్యాక్స్ ఎక్కువగా ఉంటే, ఆ అదనపు మొత్తాన్ని ఆదాయపు పన్ను శాఖ మీ బ్యాంక్ ఖాతాకు ‘ట్యాక్స్ రిఫండ్’ (Tax Refund) రూపంలో తిరిగి చెల్లిస్తుంది.
• బ్యాంక్ అకౌంట్ వాలిడేషన్: రిఫండ్ సొమ్ము సురక్షితంగా మీ ఖాతాలో జమ కావాలంటే, ఐటీ ఈ-ఫైలింగ్ పోర్టల్‌లో మీ బ్యాంక్ అకౌంట్‌ను ముందే ‘Pre-validate’ చేసి ఉంచాలి. అలాగే మీ బ్యాంక్ ఖాతాకు పాన్ కార్డు తప్పనిసరిగా లింక్ అయి ఉండాలి.

కచ్చితమైన వివరాలతో రిటర్నులు దాఖలు చేసి, సకాలంలో ప్రక్రియను పూర్తి చేస్తే మీ రిఫండ్ కేవలం 2 నుండి 4 వారాల లోపే బ్యాంక్ ఖాతాకు చేరుతుంది.

ఈ-వెరిఫికేషన్ (e-Verification) ప్రాముఖ్యత – 30 రోజుల లీగల్ డెడ్‌లైన్

చాలామంది పన్ను చెల్లింపుదారులు ఆన్‌లైన్‌లో ఐటీఆర్ ఫారమ్‌ను సబ్మిట్ చేయడంతోనే తమ పని పూర్తయిందని భావిస్తుంటారు. కానీ, అది పూర్తిగా తప్పు. మీరు దాఖలు చేసిన ఐటీఆర్ చట్టబద్ధంగా ప్రాసెస్ కావాలంటే దానిని కచ్చితంగా ఈ-వెరిఫై చేయాలి.

• సమయ పరిమితి: ఐటీఆర్ సబ్మిట్ చేసిన తేదీ నుండి 30 రోజుల లోపు ఈ-వెరిఫికేషన్ ప్రక్రియను పూర్తి చేయాలి. గతంలో దీనికి 120 రోజుల సమయం ఉండేది, కానీ కొత్త నిబంధనల ప్రకారం దీనిని 30 రోజులకు కుదించారు.
• పద్ధతులు: ఆధార్ కార్డుకు లింక్ అయిన మొబైల్ నంబర్‌కు వచ్చే ఓటీపీ (Aadhar OTP) ద్వారా, లేదా నెట్ బ్యాంకింగ్, ఈవీసీ (EVC) పద్ధతుల ద్వారా ఇంట్లోనే కూర్చుని ఐటీఆర్‌ను వెరిఫై చేయవచ్చు. డిజిటల్ పద్ధతి వీలుకాని వారు బెంగళూరులోని సెంట్రల్ ప్రాసెసింగ్ సెంటర్ (CPC) కు ఐటీఆర్-వి ఫారమ్‌ను స్పీడ్ పోస్ట్ ద్వారా పంపవచ్చు. నిర్ణీత సమయంలో వెరిఫై చేయకపోతే మీ ఐటీఆర్ చెల్లనిదిగా (Invalid) మారుతుంది.

కేవలం పన్ను కోసమే కాదు.. ఐటీఆర్ వల్ల కలిగే ఇతర ఆర్థిక ప్రయోజనాలు

ఆదాయపు పన్ను రిటర్నులు దాఖలు చేయడం అనేది కేవలం ప్రభుత్వానికి పన్నులు చెల్లించడానికి మాత్రమే ఉపయోగపడదు. ఇది ఒక పౌరుడి యొక్క ఆర్థిక క్రమశిక్షణకు మరియు అధికారిక ఆదాయానికి అతిపెద్ద చట్టబద్ధమైన రుజువు (Income Proof).

• బ్యాంక్ రుణాలు (Loans): మీరు భవిష్యత్తులో హోమ్ లోన్, కార్ లోన్ లేదా బిజినెస్ లోన్ కోసం బ్యాంకులను సంప్రదించినప్పుడు, బ్యాంకర్లు గత 3 సంవత్సరాల ఐటీఆర్ రశీదులను (ITR Acknowledgement) ప్రధాన ఆధారంగా అడుగుతారు.
• విదేశీ వీసా (Visa Processing): అమెరికా, యూకే, యూరప్ వంటి అభివృద్ధి చెందిన దేశాలకు వీసా కోసం దరఖాస్తు చేసుకునేటప్పుడు మీ ఆర్థిక స్థిరత్వాన్ని నిరూపించడానికి ఐటీఆర్ పత్రాలు అవసరమవుతాయి.
• హై-వాల్యూ ఇన్సూరెన్స్: భారీ మొత్తానికి టర్మ్ లైఫ్ ఇన్సూరెన్స్ పాలసీలు తీసుకోవాలన్నా ఐటీఆర్ కాపీలను ఆదాయ నిరూపణగా సమర్పించాల్సి ఉంటుంది.

Conclusion

ముగింపుగా చెప్పాలంటే, 2025-26 ఆర్థిక సంవత్సరానికి సంబంధించిన ITR Filing అనేది ప్రతి బాధ్యతాయుతమైన పౌరుడి ప్రాథమిక విధి. కొత్త పన్ను విధానంలో లభించే రూ. 75,000 స్టాండర్డ్ డిడక్షన్ ప్రయోజనాలను అందుకోవాలన్నా, లేదా పాత పద్ధతిలో పెట్టుబడులపై మినహాయింపులు క్లెయిమ్ చేయాలన్నా గడువు తేదీ అయిన 2026 జూలై 31 లోపు రిటర్నులు దాఖలు చేయడం ఎంతో విజ్ఞతతో కూడిన పని. క్రిప్టో మరియు క్యాపిటల్ గెయిన్స్ వంటి సంక్లిష్టమైన లావాదేవీలు ఉన్నవారు ఎటువంటి అంచనాలకు పోకుండా, చట్టపరమైన ఇబ్బందులు రాకుండా ఉండేందుకు చార్టర్డ్ అకౌంటెంట్ (CA) లేదా పన్ను నిపుణుల సలహా తీసుకోవడం ఉత్తమం. సకాలంలో ఐటీఆర్ ఫైల్ చేసి, దానిని 30 రోజుల్లోపు ఈ-వెరిఫై చేయడం ద్వారా ఎలాంటి ఐటీ నోటీసులు లేకుండా ప్రశాంతంగా ఉండవచ్చు. దేశ ఆర్థిక ప్రగతిలో భాగస్వాములు అవ్వండి, మీ ఆర్థిక భవిష్యత్తును సురక్షితం చేసుకోండి!

సమాచారం కోసం ప్రతిరోజూ మా వెబ్‌సైట్‌ను సందర్శించండి. ఈ అత్యంత ఉపయోగకరమైన సమాచారాన్ని మీ స్నేహితులకు, తోటి ఉద్యోగులకు మరియు మీ ఆఫీస్ వాట్సాప్ గ్రూపులలో వెంటనే షేర్ చేసి అందరికీ చట్టపరమైన అవగాహన కల్పించండి!

Daily Updates కోసం సందర్శించండి: https://www.buzztoday.in

FAQ’s