దేశానికి ఎల్‌నినో గండం: రాబోయే నెలల్లో వాతావరణం మరింత భయానకం!.. 197 జిల్లాలపై కేంద్రం హై అలర్ట్!

భారతదేశ ఆర్థిక వ్యవస్థకు, కోట్ల మంది అన్నదాతల జీవనాధారానికి వెన్నెముక లాంటి నైరుతి రుతుపవనాల కాలంపై ‘ఎల్‌నినో’ (El Nino) నీలినీడలు కమ్ముకున్నాయి. పసిఫిక్ మహాసముద్రంలో ఎల్‌నినో పరిస్థితులు అధికారికంగా ప్రారంభమయ్యాయని భారత వాతావరణ శాఖ (IMD) సంచలన ప్రకటన చేసింది. ప్రస్తుతం దేశవ్యాప్తంగా విస్తరిస్తున్న నైరుతి రుతుపవనాల (Southwest Monsoon) సీజన్ ద్వితీయార్థంలో ఈ ఎల్‌నినో ప్రభావం మరింత తీవ్రరూపం దాల్చే అవకాశం ఉందని ఐఎండీ శాస్త్రవేత్తలు హెచ్చరిస్తున్నారు. దీనివల్ల ఈ ఏడాది దేశంలో సాధారణం కంటే తక్కువ వర్షపాతం నమోదయ్యే ప్రమాదం ఉంది. ఈ తాజా వాతావరణ పరిణామంపై కేంద్ర ప్రభుత్వం తక్షణమే అప్రమత్తమైంది. ఎల్‌నినో వల్ల తీవ్రంగా ప్రభావితమయ్యే అవకాశం ఉన్న దేశంలోని 197 అత్యంత సున్నితమైన జిల్లాలను కేంద్రం గుర్తించింది. ఈ El Nino Impact on Indian Monsoon సంక్షోభాన్ని ఎదుర్కొనేందుకు ప్రభుత్వం సిద్ధం చేసిన అత్యవసర ప్రణాళికలు, వ్యవసాయ రంగంపై పడే ప్రభావం గురించిన పూర్తి విశ్లేషణ ఈ సుదీర్ఘ కథనంలో చూద్దాం.

అసలు ఎల్‌నినో అంటే ఏమిటి? భారత రుతుపవనాలను ఇది ఎలా దెబ్బతీస్తుంది?

వాతావరణ శాస్త్రంలో ‘ఎల్‌నినో’ అనేది అత్యంత ప్రమాదకరమైన, సహజసిద్ధమైన పర్యావరణ ప్రక్రియ. భూమధ్యరేఖా పసిఫిక్ మహాసముద్రంలోని మధ్య, తూర్పు ప్రాంతాలలో సముద్ర ఉపరితల జలాలు (Sea Surface Temperatures) అసాధారణంగా వేడెక్కడాన్నే ఎల్‌నినో అంటారు.

పసిఫిక్ సముద్రం వేడెక్కినప్పుడు అంతర్జాతీయంగా వీచే పవనాల దిశ మారుతుంది. దీనివల్ల సాధారణంగా భారతదేశం వైపు రావలసిన తేమతో కూడిన రుతుపవనాలు బలహీనపడతాయి. భారతదేశ చరిత్రను పరిశీలిస్తే, ఎల్‌నినో ముంచుకొచ్చిన ప్రతిసారీ దేశంలో తీవ్రమైన కరవు పరిస్థితులు ఏర్పడటం, వర్షాలు లేక జలాశయాలు ఎండిపోవడం, వ్యవసాయ ఉత్పత్తి ఘోరంగా పడిపోవడం వంటి దుష్పరిణామాలు ఎదురయ్యాయి. ప్రస్తుత రుతుపవనాల సీజన్‌లో కూడా ఈ ఉష్ణోగ్రతల మార్పు స్పష్టంగా కనిపిస్తోందని ఐఎండీ ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తోంది.

197 జిల్లాల గుర్తింపు: కేంద్ర మంత్రి శివరాజ్ సింగ్ చౌహాన్ అత్యవసర యాక్షన్ ప్లాన్

ఎల్‌నినో ముప్పు ముంచుకొస్తున్న నేపథ్యంలో కేంద్ర వ్యవసాయ శాఖ మంత్రి శివరాజ్ సింగ్ చౌహాన్ రంగంలోకి దిగారు. వాతావరణ శాఖ నివేదికల ఆధారంగా దేశవ్యాప్తంగా ఎల్‌నినో ప్రభావానికి గురయ్యే అత్యంత సున్నితమైన (Vulnerable Districts) 197 జిల్లాలను కేంద్రం అధికారికంగా గుర్తించింది.

• రాష్ట్రాలవారీగా ప్రణాళికలు: ఈ 197 జిల్లాల కోసం ఆయా రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల సమన్వయంతో ప్రత్యేక అత్యవసర కార్యాచరణ ప్రణాళికలను (Contingency Plans) సిద్ధం చేశారు.
• ముందస్తు నిల్వలు: తక్కువ వర్షపాతాన్ని తట్టుకునే ప్రత్యామ్నాయ విత్తనాలు, ఎరువులు, మరియు ఇతర వ్యవసాయ సామగ్రిని ఆయా జిల్లాల్లో ముందే బఫర్ స్టాక్ రూపంలో నిల్వ ఉంచాలని కేంద్రం ఆదేశించింది.
• వారంతపు సమీక్షలు: పంటల పరిస్థితిని, తాగునీటి లభ్యతను పర్యవేక్షించేందుకు ప్రతి వారం ఉన్నత స్థాయి సమీక్షా సమావేశాలు నిర్వహించనున్నారు.

‘ఖేత్ బచావో అభియాన్’: రైతుల్లో అవగాహనకు దేశవ్యాప్త ఉద్యమం

ఎల్‌నినో వల్ల వర్షాలు తగ్గితే రైతులు నష్టపోకుండా ఉండేందుకు కేంద్ర ప్రభుత్వం ‘ఖేత్ బచావో అభియాన్’ (Khet Bachao Abhiyan) పేరుతో ఒక భారీ జాతీయ అవగాహన కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించింది. ఈ ప్రచారంలో భాగంగా వ్యవసాయ శాస్త్రవేత్తలు నేరుగా జిల్లాల్లోని రైతులకు తక్కువ నీటితో పండే ప్రత్యామ్నాయ పంటల (Short-duration Crops) సాగుపై అవగాహన కల్పిస్తారు. ఉదాహరణకు, ఎక్కువ నీరు అవసరమయ్యే వరి సాగుకు ప్రత్యామ్నాయంగా తృణధాన్యాలు (Millets), పప్పుధాన్యాలు, మరియు నూనెగింజల సాగును ప్రోత్సహిస్తున్నారు. అలాగే ‘బిందు సేద్యం’ (Drip Irrigation) వంటి నీటి సంరక్షణ పద్ధతులను పాటించాలని రైతులకు సూచిస్తున్నారు.

కేవలం 90 శాతం వర్షపాతమే: ఐఎండీ అంచనాతో ఆందోళన

భారత వాతావరణ శాఖ (IMD) అంచనాల ప్రకారం.. ఈ ఏడాది నైరుతి రుతుపవనాల సీజన్ లో దేశవ్యాప్త సగటు వర్షపాతం సాధారణం కంటే తక్కువగా, కేవలం 90 శాతం మాత్రమే నమోదయ్యే అవకాశం ఉంది. సాధారణంగా 96 నుండి 104 శాతం మధ్య వర్షపాతం నమోదైతేనే దానిని సాధారణ సంవత్సరం అంటారు. 90 శాతానికి పడిపోవడం అంటే దేశం డెఫిసిట్ (వర్షాల కొరత) జోన్‌లోకి వెళ్తున్నట్లే లెక్క.

రుతుపవనాల సీజన్ మొదటి భాగంలో (జూన్, జూలై) ఎండల తీవ్రత వల్ల కొంతవరకు వర్షాలు పడినా, సీజన్ రెండో భాగంలో (ఆగస్టు, సెప్టెంబర్) ఎల్‌నినో గరిష్ట స్థాయికి చేరుకుంటుందని, ఆ సమయంలో వ్యవసాయ రంగానికి అత్యంత కఠినమైన సవాళ్లు ఎదురవుతాయని వాతావరణ నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు.

గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థ మరియు ద్రవ్యోల్బణంపై ఎల్‌నినో దెబ్బ

ఈ El Nino Impact on Indian Monsoon ప్రభావం కేవలం వాతావరణానికే పరిమితం కాదు.. దీనికి గ్లోబల్ మరియు నేషనల్ ఎకనామిక్ లింకులు ఉన్నాయి. భారతదేశంలో సగానికి పైగా జనాభా కేవలం వ్యవసాయంపైనే ఆధారపడి జీవిస్తున్నారు.

• పంటల ఉత్పత్తి క్షీణత: వర్షాలు లేక ఖరీఫ్ పంటల సాగు తగ్గితే ఆహార ధాన్యాల ఉత్పత్తి పడిపోతుంది.
• ద్రవ్యోల్బణం పెరిగే ప్రమాదం: మార్కెట్లోకి పప్పులు, నూనెలు, కూరగాయల సరఫరా తగ్గితే వాటి ధరలు ఆకాశాన్నంటుతాయి. ఇది దేశంలో ఆహార ద్రవ్యోల్బణాన్ని (Food Inflation) తీవ్రం చేస్తుంది.
• గ్రామీణ డిమాండ్ పతనం: రైతుల ఆదాయం తగ్గితే గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో కొనుగోలు శక్తి తగ్గి, ఆటోమొబైల్, ఎఫ్‌ఎమ్‌సీజీ (FMCG) రంగాల విక్రయాలు మందగిస్తాయి, తద్వారా జీడీపీ (GDP) వృద్ధి రేటు దెబ్బతింటుంది.

నీటి సంరక్షణ – జలాశయాల నిర్వహణపై నిఘా

వర్షాలు తగ్గే ముప్పు ఉన్నందున, దేశంలోని ప్రధాన డ్యామ్‌లు, జలాశయాలలో (Reservoirs) ఉన్న నీటి నిల్వలను అత్యంత జాగ్రత్తగా నిర్వహించాలని కేంద్ర జలశక్తి మంత్రిత్వ శాఖ రాష్ట్రాలను ఆదేశించింది. సాధారణంగా విద్యుత్ ఉత్పత్తి కోసం ఎక్కువ నీటిని వాడేస్తుంటారు. కానీ ఈసారి సాగునీటికి, అన్నింటికంటే ముఖ్యంగా ప్రజల ‘తాగునీటి అవసరాలకు’ మొదటి ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలని స్పష్టం చేశారు. భూగర్భ జలాలు పడిపోకుండా ఉండేందుకు చెరువుల పునరుద్ధరణ పనులను ఉపాధి హామీ పథకం కింద వేగవంతం చేస్తున్నారు.

నీటి యుద్ధాలు: దేశంలోని ప్రధాన జలాశయాల నిర్వహణపై నిఘా

ఎల్‌నినో వల్ల వర్షాలు తగ్గితే దేశంలో కేవలం పంటలకే కాదు, తాగడానికి కూడా నీళ్లు దొరకని భయానక వాతావరణం ఏర్పడే ప్రమాదం ఉంది. ఈ ముప్పును ముందే ఊహించిన కేంద్ర జలశక్తి మంత్రిత్వ శాఖ, దేశంలోని 150 ప్రధాన జలాశయాలలోని (Reservoirs) నీటి మట్టాలను నిరంతరం పర్యవేక్షించడానికి సెంట్రల్ వాటర్ కమిషన్ (CWC) అధికారులను ఆదేశించింది.

ప్రస్తుతం దక్షిణ భారతదేశంలోని కృష్ణా, గోదావరి బేసిన్లలోని డ్యామ్‌లలో (శ్రీశైలం, నాగార్జున సాగర్) నీటి నిల్వలు ఇప్పటికే డెడ్ స్టోరేజ్ స్థాయికి చేరువలో ఉన్నాయి. ఎల్‌నినో వల్ల కొత్తగా వరదలు రాకపోతే పరిస్థితి మరింత ఘోరంగా మారుతుంది. అందువల్ల కేంద్రం రాష్ట్రాలకు కఠినమైన రూల్స్ జారీ చేసింది:

• తాగునీటికే ప్రథమ ప్రాధాన్యత: డ్యామ్‌లలో ఉన్న నీటిని ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ కేవలం తాగునీటి అవసరాల కోసమే రిజర్వ్ చేయాలి.
• విద్యుత్ ఉత్పత్తిపై నియంత్రణ: హైడ్రో ఎలక్ట్రిక్ పవర్ (జల విద్యుత్) ఉత్పత్తి కోసం నీటిని విచక్షణారహితంగా వాడకూడదు. ప్రత్యామ్నాయంగా బొగ్గు మరియు సోలార్ విద్యుత్ పై ఆధారపడాలి.
• భూగర్భ జలాల రీఛార్జ్: మహాత్మా గాంధీ జాతీయ గ్రామీణ ఉపాధి హామీ పథకం (MGNREGS) కింద గ్రామాల్లో ఇంకుడు గుంతలు, చెరువుల పూడికతీత పనులను యుద్ధప్రాతిపదికన చేపట్టి వర్షపు నీటిని భూమిలోకి ఇంకేలా చేయాలి.

Conclusion

ముగింపుగా చెప్పాలంటే, పసిఫిక్ మహాసముద్రంలో ఎల్‌నినో అధికారిక ఎంట్రీ మరియు ఐఎండీ అంచనా వేసిన 90 శాతం తక్కువ వర్షపాతం దేశ ప్రగతికి ఒక పెద్ద పరీక్షా సమయం. అయితే, గతంతో పోలిస్తే ప్రస్తుతం భారత ప్రభుత్వం ముందస్తు వ్యూహాలతో సిద్ధంగా ఉండటం కొంతవరకు ఊరట కలిగించే విషయం. వ్యవసాయ శాఖ మంత్రి శివరాజ్ సింగ్ చౌహాన్ ఆధ్వర్యంలో 197 జిల్లాలపై ప్రత్యేక నిఘా ఉంచడం, ‘ఖేత్ బచావో అభియాన్’ ద్వారా రైతులకు ప్రత్యామ్నాయ విత్తనాలు అందించడం వంటి చర్యలు నష్ట తీవ్రతను తగ్గించగలవు. ప్రకృతి మన చేతుల్లో లేదు కానీ, లభించే ప్రతి నీటి చుక్కను సంరక్షించుకోవడం, వాతావరణ మార్పులకు అనుగుణంగా వ్యవసాయ పద్ధతులను మార్చుకోవడం ద్వారా ఈ ఎల్‌నినో సంక్షోభాన్ని సమర్థవంతంగా అధిగమించవచ్చు. అన్నదాతలకు ప్రభుత్వం, శాస్త్రవేత్తలు అండగా నిలవాల్సిన సమయం ఇది.

ముఖ్య గమనిక: వాతావరణ మార్పులు, రుతుపవనాల కదలికలు, వ్యవసాయ అప్‌డేట్స్ మరియు దేశీయ పరిణామాల గురించిన నమ్మకమైన సమాచారం కోసం ప్రతిరోజూ మా వెబ్‌సైట్‌ను సందర్శించండి. ఈ అత్యంత ముఖ్యమైన జాతీయ వాతావరణ నివేదికను మీ స్నేహితులకు, రైతు సోదరులకు మరియు మీ వాట్సాప్ గ్రూపులలో వెంటనే షేర్ చేసి అందరినీ అప్రమత్తం చేయండి!

Daily Updates కోసం సందర్శించండి: https://www.buzztoday.in

FAQ’s