ప్రజలకు కేంద్రం అదిరిపోయే శుభవార్త.. మళ్ళీ రేషన్ షాపులు, పెట్రోల్ బంకుల్లో కిరోసిన్! ఎందుకో తెలుసా?

భారతదేశంలో ఒకప్పుడు కిరోసిన్ అంటే పేదల ఇంధనం. వంట వండుకోవాలన్నా, రాత్రి పూట దీపాలు వెలిగించుకోవాలన్నా కిరోసిన్ తప్పనిసరి. అయితే, గత దశాబ్ద కాలంగా ‘ఉజ్వల యోజన’ వంటి పథకాల ద్వారా గ్యాస్ సిలిండర్ల వాడకం పెరగడంతో కిరోసిన్ వాడకం దాదాపుగా తగ్గిపోయింది. కానీ, ఇప్పుడు పరిస్థితులు మళ్ళీ మారిపోయాయి. పశ్చిమ ఆసియాలో (West Asia) నెలకొన్న యుద్ధ ఉద్రిక్తతలు ప్రపంచ చమురు మార్కెట్‌ను అతలాకుతలం చేస్తున్నాయి. ఈ నేపథ్యంలో సామాన్య ప్రజలపై ఇంధన భారం పడకుండా ఉండేందుకు కేంద్ర ప్రభుత్వం ఒక సంచలన నిర్ణయం తీసుకుంది. గతంలో నిలిపివేసిన ప్రాంతాల్లో కూడా మళ్ళీ రేషన్ షాపులు మరియు ఎంపిక చేసిన పెట్రోల్ బంకుల ద్వారా కిరోసిన్ సరఫరాను పునఃప్రారంభించాలని నిర్ణయించింది. మార్చి 30, 2026 నాటి ఈ తాజా ప్రకటన వెనుక ఉన్న కారణాలేంటి? ప్రభుత్వం విధిస్తున్న కొత్త నిబంధనలు ఏమిటి? అనే పూర్తి వివరాలను ఇప్పుడు చూద్దాం. మరిన్ని వివరాల కోసం మినిస్ట్రీ ఆఫ్ పెట్రోలియం అండ్ నేచురల్ గ్యాస్ వెబ్‌సైట్‌ను సందర్శించవచ్చు.

ముఖ్యాంశాలు

• సరఫరా పునఃప్రారంభం: గృహ అవసరాల కోసం కిరోసిన్ పంపిణీని మళ్ళీ మొదలుపెట్టనున్న కేంద్రం.
• పెట్రోల్ బంకుల్లో లభ్యత: ప్రతి జిల్లాలో ఎంపిక చేసిన రెండు పెట్రోల్ పంపుల్లో కిరోసిన్ అమ్మకాలు.
• నిల్వ సామర్థ్యం: బంకుల్లో 5,000 లీటర్ల వరకు కిరోసిన్ నిల్వ చేయడానికి అనుమతి.
• లైసెన్సింగ్ సడలింపు: పెట్రోలియం నియమాలు 2002 లోని కొన్ని నిబంధనల నుండి తాత్కాలిక మినహాయింపు.
• కారణం: హోర్ముజ్ జలసంధి దిగ్బంధనం వల్ల ఏర్పడిన ఎల్‌పిజి (LPG) సరఫరా అంతరాయం.
• దుర్వినియోగంపై నిఘా: కేవలం వంట, దీపాలు వెలిగించడం వంటి గృహ అవసరాలకే అనుమతి.

ఎందుకు కిరోసిన్ మళ్ళీ అవసరమైంది? పశ్చిమ ఆసియా సంక్షోభం

ప్రస్తుతం ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఇంధన సంక్షోభం నెలకొంది. ముఖ్యంగా పశ్చిమ ఆసియాలో జరుగుతున్న యుద్ధ పరిస్థితులు భారతదేశంపై తీవ్ర ప్రభావం చూపుతున్నాయి. 2026 ఫిబ్రవరి 28న ఇరాన్ అణు కార్యక్రమాలపై అమెరికా, ఇజ్రాయెల్ దాడులు చేయడంతో ఉద్రిక్తతలు శిఖరాగ్రానికి చేరుకున్నాయి. దీనికి ప్రతిగా ఇరాన్ హోర్ముజ్ జలసంధిని (Strait of Hormuz) దిగ్బంధించింది. ప్రపంచ చమురు, గ్యాస్ రవాణాలో 20 శాతం ఈ మార్గం నుండే జరుగుతుంది. భారత్ తన ఎల్‌పిజి అవసరాలలో 50 శాతానికి పైగా గల్ఫ్ దేశాల నుండే దిగుమతి చేసుకుంటోంది. సరఫరా గొలుసు తెగిపోవడంతో దేశంలో గ్యాస్ సిలిండర్ల కొరత ఏర్పడింది. ఈ లోటును భర్తీ చేసేందుకు ప్రభుత్వం ప్రత్యామ్నాయంగా కిరోసిన్‌ను తెరపైకి తెచ్చింది. మా వెబ్‌సైట్ లోని ఇరాన్-ఇజ్రాయెల్ యుద్ధం – భారత్‌పై ప్రభావం కథనంలో మరిన్ని వివరాలు ఉన్నాయి.

పెట్రోల్ బంకుల్లో కిరోసిన్: కొత్త విక్రయ విధానం

ప్రభుత్వం తాజాగా జారీ చేసిన ఆదేశాల ప్రకారం, కిరోసిన్ పంపిణీ కేవలం రేషన్ షాపులకే పరిమితం కాదు. ప్రభుత్వ రంగ చమురు కంపెనీలు (IOCL, BPCL, HPCL) నిర్వహించే ఎంపిక చేసిన పెట్రోల్ పంపులకు కూడా కిరోసిన్ విక్రయించే అనుమతి ఇచ్చింది.

• జిల్లా కోటా: ప్రతి జిల్లాలో కనీసం రెండు పెట్రోల్ బంకులను కిరోసిన్ పాయింట్లుగా గుర్తిస్తారు.
• భద్రతా ప్రమాణాలు: పెట్రోలియం, పేలుడు పదార్థాల భద్రతా సంస్థ (PESO) మార్గదర్శకాలను తప్పనిసరిగా పాటించాలి.
• నిర్వహణ: డీలర్లు 5,000 లీటర్ల వరకు నిల్వ చేసుకునేలా లైసెన్సింగ్ నిబంధనలను సడలించారు. దీనివల్ల ప్రజలకు కిరోసిన్ లభ్యత మరింత సులభం కానుంది. మీరు PESO అధికారిక వెబ్‌సైట్ ద్వారా భద్రతా నిబంధనలను చూడవచ్చు.

కిరోసిన్ నిషేధించారా? వాస్తవాలు ఏమిటి?

చాలామందిలో ఒక అపోహ ఉంది – కిరోసిన్‌ను భారత్‌లో నిషేధించారని. కానీ వాస్తవానికి కిరోసిన్‌ను ప్రభుత్వం ఎప్పుడూ నిషేధించలేదు, కేవలం దశలవారీగా (Phasing out) తగ్గించింది. 2015 నుండి ప్రధాని మోదీ ప్రవేశపెట్టిన ‘ఉజ్వల యోజన’ విజయవంతం కావడంతో చాలా రాష్ట్రాలు కిరోసిన్ రహిత (Kerosene Free) రాష్ట్రాలుగా ప్రకటించుకున్నాయి. ఢిల్లీ, హర్యానా, చండీగఢ్ వంటి ప్రాంతాల్లో రేషన్ కిరోసిన్ సరఫరా పూర్తిగా ఆగిపోయింది. అయితే ఇప్పుడు నెలకొన్న అసాధారణ పరిస్థితుల దృష్ట్యా, ఈ రాష్ట్రాల్లో కూడా తాత్కాలికంగా పంపిణీ వ్యవస్థను పునరుద్ధరిస్తున్నట్లు కేంద్రం పేర్కొంది.

కల్తీ నియంత్రణపై కఠిన చర్యలు

కిరోసిన్ పంపిణీలో ఉన్న అతిపెద్ద సమస్య ‘కల్తీ’ (Adulteration). గతంలో కిరోసిన్‌ను పెట్రోల్, డీజిల్‌లో కలిపి అక్రమ లాభాలు పొందేవారు. దీనిని అరికట్టడానికి ప్రభుత్వం కఠినమైన నిబంధనలను అమలు చేస్తోంది.

• బ్లూ కిరోసిన్: రేషన్ ద్వారా ఇచ్చే కిరోసిన్ నీలం రంగులో ఉంటుంది, దీనివల్ల అది కల్తీకి వాడితే సులభంగా తెలిసిపోతుంది.
• ఎండ్-టు-ఎండ్ ట్రాకింగ్: కిరోసిన్ రవాణా చేసే వాహనాలకు జీపీఎస్ (GPS) అమర్చడం మరియు పంపిణీని డిజిటలైజ్ చేయడం.
• గృహ వినియోగానికి మాత్రమే: కిరోసిన్‌ను వాహనాల్లో వాడటం లేదా పారిశ్రామిక అవసరాలకు వాడటం చట్టరీత్యా నేరం. మా వెబ్‌సైట్ లోని పెట్రోల్ కల్తీని గుర్తించే చిట్కాలు ఇక్కడ చదవండి.

ఎల్‌పిజి సంక్షోభం సామాన్యుడిపై ఎలా ప్రభావం చూపుతోంది?

గల్ఫ్ సంక్షోభం కారణంగా అంతర్జాతీయ మార్కెట్‌లో ఎల్‌పిజి ధరలు పెరగడమే కాకుండా, సరఫరాలో జాప్యం జరుగుతోంది. దీనివల్ల రీఫిల్ సిలిండర్ బుక్ చేసిన తర్వాత 15 నుండి 20 రోజుల వరకు సమయం పడుతోంది. హోటళ్లు, వాణిజ్య అవసరాలకు గ్యాస్ దొరకడం గగనమైపోయింది. ఇలాంటి సమయంలో పేద, మధ్యతరగతి కుటుంబాలకు వంట చేసుకోవడానికి ఇబ్బంది కలగకూడదనే ఉద్దేశంతో కిరోసిన్‌ను అందుబాటులోకి తెస్తున్నారు. ఇది తాత్కాలిక ఉపశమనం మాత్రమేనని ప్రభుత్వం స్పష్టం చేసింది. గ్యాస్ సిలిండర్ లేటెస్ట్ ధరలు ఇక్కడ చూడవచ్చు.

పీడీఎస్ (PDS) వ్యవస్థ బలోపేతం

గతంలో రేషన్ షాపుల ద్వారా కిరోసిన్ పంపిణీ జరిగినప్పుడు అనేక అక్రమాలు జరిగేవి. ఇప్పుడు ఆ తప్పులు జరగకుండా బయోమెట్రిక్ విధానం ద్వారా కిరోసిన్ పంపిణీ చేయనున్నారు. రేషన్ కార్డు ఉన్న ప్రతి కుటుంబానికి నిర్దేశిత కోటా ప్రకారం కిరోసిన్ అందుతుంది. గ్యాస్ కనెక్షన్ లేని వారికి మొదటి ప్రాధాన్యత ఇస్తారు. దీనికి సంబంధించిన విధివిధానాలను రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు త్వరలోనే విడుదల చేయనున్నాయి.

PESO మరియు భద్రతా మార్గదర్శకాలు

పెట్రోల్ బంకుల్లో కిరోసిన్ నిల్వ చేయడం వల్ల అగ్ని ప్రమాదాల ముప్పు ఉంటుంది. అందుకే PESO (Petroleum and Explosives Safety Organization) కొన్ని కఠిన నియమాలను విధించింది. కిరోసిన్ నిల్వ చేసే ట్యాంకులు భూగర్భంలోనే ఉండాలి లేదా ప్రత్యేక భద్రతా వలయం మధ్య ఉండాలి. పంపిణీ చేసే సమయంలో ఎటువంటి ప్రమాదాలు జరగకుండా డీలర్లకు ప్రత్యేక శిక్షణ ఇస్తారు.

బహిరంగ మార్కెట్‌లో కిరోసిన్ ధర ఎంత ఉండవచ్చు?

సబ్సిడీ కిరోసిన్ ధర రేషన్ కార్డుదారులకు చాలా తక్కువగా ఉంటుంది (రాష్ట్ర బట్టి సుమారు రూ. 30 – 50). కానీ పెట్రోల్ పంపుల్లో విక్రయించే నాన్-సబ్సిడీ కిరోసిన్ ధర మార్కెట్ రేట్ల ప్రకారం ఉంటుంది. అంతర్జాతీయ మార్కెట్‌లో ముడిచమురు ధరల ప్రభావం దీనిపై ఉంటుంది. అయినప్పటికీ, గ్యాస్ సిలిండర్ దొరకని పరిస్థితుల్లో ఇది ప్రజలకు ఒక ప్రత్యామ్నాయంగా మారుతుంది.

పర్యావరణ ప్రభావం: కిరోసిన్ వర్సెస్ ఎల్‌పిజి

పర్యావరణ పరంగా చూస్తే కిరోసిన్ వాడకం వల్ల కాలుష్యం పెరుగుతుంది. కార్బన్ ఉద్గారాలు విడుదలవుతాయి. అందుకే ప్రభుత్వం గత దశాబ్ద కాలంగా క్లీన్ ఎనర్జీ (LPG) వైపు మొగ్గు చూపింది. అయితే యుద్ధం వల్ల ఏర్పడిన అనివార్య పరిస్థితులలో ప్రజలు ఆకలితో ఉండకూడదనే ఉద్దేశంతో పర్యావరణం కన్నా ప్రజా సంక్షేమానికే ప్రభుత్వం మొగ్గు చూపింది. పరిస్థితులు సద్దుమణిగాక మళ్ళీ కిరోసిన్ వినియోగాన్ని తగ్గించే అవకాశం ఉంది.

కిరోసిన్ నిల్వలో తీసుకోవాల్సిన జాగ్రత్తలు

ప్రజలు తమ ఇళ్లలో కిరోసిన్ నిల్వ చేసుకునేటప్పుడు కొన్ని జాగ్రత్తలు పాటించాలి:

• ప్లాస్టిక్ బాటిళ్లలో కాకుండా మెటల్ క్యాన్లలో నిల్వ చేయడం ఉత్తమం.
• పిల్లలకు దూరంగా ఉంచాలి.
• కిరోసిన్ స్టవ్ వాడుతున్నప్పుడు అది లీక్ కాకుండా చూసుకోవాలి.
• గాలి వెలుతురు ఉండే ప్రదేశంలోనే వంట చేయాలి.

ఇతర రాష్ట్రాల్లో కిరోసిన్ పంపిణీ స్థితిగతులు

తమిళనాడు, కేరళ వంటి రాష్ట్రాల్లో ఇప్పటికీ కొన్ని గిరిజన మరియు తీర ప్రాంతాల్లో కిరోసిన్ పంపిణీ పరిమితంగా కొనసాగుతోంది. తాజా నిర్ణయం వల్ల ఉత్తరాది రాష్ట్రాల్లో కూడా కిరోసిన్ నిల్వలు మళ్ళీ కనిపించనున్నాయి. ముఖ్యంగా హిమాచల్ ప్రదేశ్, ఉత్తరాఖండ్ వంటి చలి ప్రాంతాల్లో కిరోసిన్ వినియోగం ఎక్కువగా ఉండే అవకాశం ఉంది.

ఎలక్ట్రిక్ కుకింగ్: మరో ప్రత్యామ్నాయం

గ్యాస్ సంక్షోభం వేళ ప్రభుత్వం కిరోసిన్ తో పాటు ఇండక్షన్ స్టవ్‌లు (Induction Stoves) మరియు సోలార్ కుకింగ్ ను కూడా ప్రోత్సహిస్తోంది. విద్యుత్ సౌకర్యం ఉన్న ఇళ్లలో కిరోసిన్ కన్నా ఎలక్ట్రిక్ కుకింగ్ సురక్షితం మరియు చౌకైనది. దీనిపై పూర్తి విశ్లేషణను మా వెబ్‌సైట్‌లోని బెస్ట్ ఎలక్ట్రిక్ ఎయిర్ కూలర్లు మరియు కుకింగ్ గ్యాడ్జెట్స్ కథనంలో చదవండి.

కేంద్రం తీసుకున్న మినహాయింపుల ప్రాముఖ్యత

పెట్రోలియం నియమాలు 2002 లోని కొన్ని సెక్షన్ల నుండి ప్రభుత్వం మినహాయింపు ఇచ్చింది. దీని అర్థం ఏంటంటే, అత్యవసర సమయాల్లో నిబంధనల వల్ల పంపిణీ ఆగకూడదు. రవాణా చేసే వాహనాలకు త్వరితగతిన లైసెన్సులు ఇవ్వడం, బంకుల్లో తక్కువ విస్తీర్ణంలో కూడా నిల్వకు అనుమతించడం వంటివి ఇందులో ఉన్నాయి.

భవిష్యత్తులో గ్యాస్ సరఫరా ఎప్పుడు మెరుగుపడుతుంది?

పశ్చిమ ఆసియాలో యుద్ధం ముగిసే వరకు లేదా హోర్ముజ్ జలసంధి దిగ్బంధనం తొలగిపోయే వరకు ఇంధన కష్టాలు తప్పవు. భారత్ ప్రస్తుతం రష్యా మరియు ఇతర దేశాల నుండి ప్రత్యామ్నాయ మార్గాల ద్వారా ముడిచమురును దిగుమతి చేసుకునే ప్రయత్నాలు చేస్తోంది. అంతవరకు కిరోసిన్ మరియు పరిమిత గ్యాస్ వినియోగమే మార్గం.

ముగింపు: ప్రభుత్వం వేసిన సాహసోపేత అడుగు

కేంద్ర ప్రభుత్వం తీసుకున్న ఈ నిర్ణయం ఒక రకంగా ‘వెనక్కి వెళ్ళడం’ లాగా అనిపించినా, క్షేత్రస్థాయిలో ఉన్న పేదవాడి ఆకలి తీర్చడానికి ఇది అత్యంత అవసరమైన చర్య. కిరోసిన్ పంపిణీ వల్ల గ్యాస్ సిలిండర్లపై ఒత్తిడి తగ్గుతుంది. అయితే ప్రజలు కిరోసిన్ వాడేటప్పుడు అగ్ని ప్రమాదాల పట్ల అప్రమత్తంగా ఉండాలి.

ఇది మీపై ఎలా ప్రభావం చూపుతుంది మీకు గ్యాస్ సిలిండర్ బుక్ చేసినా సకాలంలో రాకపోతే, ఇప్పుడు మీరు మీ దగ్గరలోని రేషన్ షాపు లేదా ఎంపిక చేసిన పెట్రోల్ బంకులో కిరోసిన్ కొనుగోలు చేయవచ్చు. వంట గ్యాస్ కొరతను అధిగమించడానికి ఇది మంచి ప్రత్యామ్నాయం. అయితే, ఇది కేవలం గృహ అవసరాలకే వాడాలని, కల్తీకి లేదా ఇతర వ్యాపార అవసరాలకు వాడితే కఠిన చర్యలు ఉంటాయని గుర్తించండి. మీ జిల్లాలో కిరోసిన్ పంపిణీ చేసే పెట్రోల్ బంకుల జాబితా కోసం స్థానిక పౌరసరఫరా శాఖ కార్యాలయంలో సంప్రదించవచ్చు.

Conclusion

ముగింపుగా, దేశంలో నెలకొన్న ఇంధన సంక్షోభాన్ని అధిగమించేందుకు కేంద్రం కిరోసిన్ పంపిణీని మళ్ళీ ప్రారంభించడం ఒక చారిత్రాత్మక నిర్ణయం. పెట్రోల్ బంకుల్లో కిరోసిన్ లభించడం వల్ల మధ్యతరగతి ప్రజలకు కూడా లబ్ధి చేకూరుతుంది. ఈ నిర్ణయంపై మీ అభిప్రాయం ఏంటి? మళ్ళీ కిరోసిన్ వాడకం ప్రారంభించడం సరైనదేనా? కింద కామెంట్ చేయండి. మరిన్ని బిజినెస్ మరియు నేషనల్ వార్తల కోసం బజ్ టుడే (BuzzToday) ని నిరంతరం ఫాలో అవుతూ ఉండండి.

“వంట గ్యాస్ కష్టాలను తీర్చేందుకు కేంద్రం తీసుకున్న ఈ ముఖ్యమైన నిర్ణయాన్ని మీ మిత్రులకు షేర్ చేయండి. తాజా ప్రభుత్వ అప్‌డేట్స్ కోసం https://www.buzztoday.in ని ఫాలో అవ్వండి.”

FAQs